CỦA HƯƠNG HOẢ

Hương hoả (chữ Hán: 香火) nghĩa gốc là nhang và đèn, nến dùng để tế tự tổ tiên và thần Phật. Từ nghĩa gốc có thêm nghĩa bóng chỉ việc con cháu tế tự tổ tiên, được mượn dùng để chỉ tài sản của một gia đình giao cho thế hệ sau để sinh lợi với mục đích giữ gìn việc thờ cúng người đã khuất. Tài sản hương hỏa trong xã hội nông nghiệp cổ truyền Việt Nam thường là vườn ruộng, nhà, đất.

Hương hỏa có thể trao cho người cùng huyết tộc nhưng cũng có trường hợp trao cho một tập thể như thôn xóm, làng xã, đền chùa qua khế ước gọi là “lập hậu” (立後), còn gọi “đặt hậu”, “cúng hậu”, “mua hậu” để làng xã hay đền chùa tiếp tục việc hương khói, giỗ chạp.[1][2]

Lệ mua hậu trong văn bia đã có từ thời nhà Lý, sau phát triển vào thời nhà Mạc trở đi. Mua hậu ở đình thì gọi là “hậu thần”. Mua hậu ở chùa thì gọi là “hậu Phật”. Hậu Phật, ngoài việc dựng bia còn tạc tượng để thờ. Một cá nhân có thể tự mua hậu cho mình nhưng thông thường thì con cháu khi khá giả có thể mua hậu cho cha mẹ, ông bà.[3]

Khi giao cho tập thể ngoài gia đình thì thường dùng danh từ ruộng hậu hay hậu điền thay vì ruộng hương hỏa. Khế ước lập ra là văn bản bằng giấy nhưng muốn duy trì lâu dài hơn, gia đình có thể cho khắc bia bằng đá làm chứng. Tập thể nhận tài sản này coi mình không khác gì con cháu thừa hưởng và sẽ nối tiếp đời này sang đời kia dùng tài sản đó sinh lợi để cúng giỗ.

THỪA KẾ HƯƠNG HOẢ

            Đây là vấn đề quan trọng. Mọi người trong tông chi cần biết những điều quan yếu trong vấn đề này nếu tộc họ có của hương hoả do tổ tiên để lại và có sự thừa kế.

            Để có những cái nhìn đầy đủ, cho một sự hiểu biết thấu đáo, ở đây xin trích ghi lại quan điểm của ông Toan Ánh về vấn đề thừa kế, cùng ý nghĩa của hương hoả để bạn đọc tham khảo:

            “Vấn đề này được bắt nguồn từ quan niệm có linh hồn, chết không phải là hết mà có nghĩa là đi sang một thế giới khác tức là âm phủ, ở đó cũng có mọi sự sinh hoạt như ở thế gian. Các tôn giáo thì lại cho đó là địa ngục, một thế giới giam cầm kiềm toả. Vì thế họ chủ trương giải thoát khoải vòng tù tội đó để đi đến một thế giới siêu nhiên và lý tưởng khác là thiên đường hay niết bàn.”

            Kết hợp với quan niệm nhìn nhận về vũ trụ đồng nhất thể, âm dương có sự liên hệ mật thiết giữa linh hồn người chết cũng như mọi sự sinh hoạt của họ đều tương quan với người sống. Người chết có thẻ che chở giúp đỡ cho người sống về mọi mặt. Do đó sự tôn kính thờ phụng càng được phát triển mạnh mẽ và phổ quát hơn.

            Lẽ khác, với quan điểm nhân nghĩa của Nho giáo với thuyết nhân quả của đạo Phật, càng kết hợp mật thiết và thịnh hành. Theo các quan niệm và lý thuyết này thì mình ăn ở hiếu thảo với cha mẹ thì ngày sau con cái của mình cũng ăn ở hiếu thảo thì ngày sau con cái cũng bội bạc với mình. Hoặc giả hiện tại mình làm những điều lành thì về sau con cái được mọi sự tốt đẹp (âm đức). Ngược lại ăn ở ác bạc thì về sau con cái suy đồi, hư hại. Hơn nữa, kiếp này mình lo tu thân tích đức, ăn ở hiền lành thì kiếp sau sẽ “gặt” được kiếp sống an nhàn, đẹp đẽ. Trái lại, hiện tại nếu như mình ăn ở độc ác, thì kiếp sau sẽ bị đày ải khổ cực (nhân quả). Do đó sự thờ cugns ông bà cha mẹ tổ tiên, lại càng được nghiêm trang và thận trọng.

            Từ quan niệm có linh hồn, vũ trụ có âm dương, đến quan niệm nhân nghĩa, luân lý đạo đức Nho giáo, thêm vào đó thuyết nhân quả của đạo Phật và thuyết tự nhiên (thần tiên) của Lão Trang, đã kết hợp và dung hoà vói phong tục địa phương tạo nên những con người đạo đức, nhưng con người thành tâm và một xã hội có nền luân lý nhân nghĩa bền vững và đẹp đẽ những hơn ngàn năm nay. Tuy nhiên có những buổi thằng trầm bởi  hoàn cảnh và biến cố lịch sự, nhưng làng mạc Việt Nam. Cái cơ sở vũng chắc cho xã hội Việt Nam tồn tại với nếp sống luân thường đạo đức. bởi những lý do đó cho nên vấn đề hương hoả, thờ cúng ông bà cha mẹ tổ tiên cũng như các việc tế tự khác đối với người Việt Nam là một vấn đề trọng đại…

            Hương hoả là vấn đề cung phụng, hương khói, tế tự, tổ tiên ông bà. Thiết lập hương hoả tức là công việc của cha mẹ sắp chết, về gia đặt để gia sản của cải lại cho con cái lo việc cung phụng tế tự cho mình. Hoặc giả la do con cái họi họp lại để tự đặt để di sản của cha mẹ là hương hoả cho cha mẹ, cho ông bà tổ tiên. Mục đích đó là để bảo vệ thờ cúng. Bới đó mà có sự thừa kế hương hoả, tức là người sau nối tiếp người trước.

Các thẻ liên quan: akb software, của hương hoả, giaphadaiviet, phần mềm, thừa kế hương hoả