Ngũ hành và các quy luật

Nội dung cơ bản của Học thuyết Ngũ Hành là mối liên hệ biện chứng duy vật giữa các sự vật hiện tượng trong giới tự nhiên.

Năm loại vật chất này vận động, chuyển hoá và tác động lẫn nhau hình thành nên thế giới tự nhiên, xã hội và tư duy.

Ngũ Hành vừa có tác động thúc đẩy, vừa có tác động ức chế lẫn nhau hình thành nên một vũ trụ luôn luôn vận động theo hình xuáy trôn ốc giống như quan điểm vật chất luôn vận động trong triết học Mác -Lênin. Nó có ứng dụng rộng rãi trên mọi lĩnh vực khoa học và đời sống.

Tinh thần cơ bản của thuyết ngũ hành bao gồm hai phương diện giúp đỡ nhau gọi là tương sinh và chống lại nhau gọi là tương khắc. Ngoài ra còn có chế hoá, tương thừa, tương vũ biểu thị mọi sự biến hoá phức tạp của sự vật. Các hành thường sắp xếp theo trình tự: Mộc, Hoả, Thổ, Kim, Thuỷ. 2.2.1.1.

Luật tương sinh:

Tương sinh có nghĩa là giúp đỡ nhau, xúc tiến, nương tựa lẫn nhau để sinh trưởng, giúp cho nhau lớn hoặc sinh ra nhau. Theo luật tương sinh mọi sự vật tiếp diễn, thúc đẩy sự phát triển không bao giờ ngừng: Mộc sinh Hoả, Hoa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc. Mộc đứng trước được coi là mẹ, Hoả đứng sau được coi là con. Quan hệ tương sinh được gọi là mẹ – con.

Như vậy, Mộc là mẹ của Hoả; Hoa là con quan hệ của Mộc; Hoả là mẹ của Thổ; Thổ là mẹ của Kim Kim là con của Thổ; Kim là mẹ của Thuỷ; Thuỷ là con của Kim; Thuỷ là mẹ của Mộc, Mộc là con của Thuỷ.

Vậy: mỗi hành vừa là mẹ của hành sau nó, vừa là con của hành trước nó.

Về mặt xã hội, ngành nghề thì: Mộc sinh Hỏa (công nghiệp thúc đẩy sự sản sinh tri thức). Hỏa sinh Thổ (tri thức khoa học đã tạo ra cuộc cách mạng xanh trong nông nghiệp). Thổ sinh Kim (Nông nghiệp tạo nên sự ổn định cho chính quyền). Và Thủy sinh Mộc (nhu cầu thị trường quyết định sự phát triển của các ngành công nghiệp).

Luật tương khắc:

Tương khắc có nghĩa là ức chế và thắng nhau, làm thiệt hại nhau, nhưng phải biểu hiện cái ý quân bình và giữ gìn lẫn nhau giữa các Hành. Quan hệ tương khắc được thể hiện như sau: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoá, Hoa khắc Kim, Kim khắc Mộc. Mộc đứng trước Thổ, Thổ đúng sau Mộc, cách một hành. Vì Mộc khắc được Thổ nên Mộc được coi là kẻ thắng. Thổ bị Mộc khắc nên được coi là kẻ thua. Quan hệ tương khắc giữa Mộc và Thổ còn được gọi là quan hệ thắng – thua.

Như vậy: Mộc là kẻ thăng của Thổ, Thổ là kẻ thua của Mộc; Thổ là kẻ thắng của Thuỷ, Thuỷ là kẻ thua của Thổ; Thuỷ là kẻ thắng của Hoa, Hoa là kẻ thua của Thuỷ; Hoả là kẻ thắng của Kim, Kim là kẻ thua của Hoả; Kim là kẻ thăng của Mộc, Mộc là kẻ thua của Kim. Chúng ta có hiểu đơn giản hơn như sau:

  • Rễ cỏ đâm xuyên lớp đất dày (Mộc khắc Thổ) – Đất đắp đê cao ngăn nước lũ (Thổ khắc Thuỷ)
  • Nước dội nhiều dập lửa ngay (Thuỷ khắc Hoa) – Lửa lò nung chảy đồng sắt thép (Hoả khắc Kim)
  • Thép cứng rèn dao chặt cỏ cây (Kim khắc Mộc)

Để dễ hiểu, ta có thể ví dụ như sau: Kim khắc Mộc (Nhà nước đóng vai trò quyết định trong sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước). Mộc khắc Thổ (Cơ khí hóa nông nghiệp tùy thuộc vào quá trình công nghiệp hóa của đất nước). Thổ khắc Thủy (Nông nghiệp quyết định chủng loại mặt hàng xuất khẩu chủ lực). Thủy khắc hỏa (Nhu cầu thị trường quyết định định hướng nghiên cứu khoa học). Hỏa khắc Kim (Đội ngũ trí thức đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng các quyết sách của nhà nước).

Sự tương khắc có tác dụng duy trì sự thăng bằng trong đó, mỗi hành cũng lại có hai quan hệ: vừa là kẻ thăng của hành sau nó một hành, vừa là kẻ thua của hành trước nó một hành. Ví dụ Mộc thì nó khắc Thổ, nhưng lại bị Kim khắc nó. Hiện tượng tương khắc không tồn tại đơn độc; trong tương khắc đã có tương sinh, do đó vạn vật tồn tại và phát triển.